Historia kościoła i parafii w Krzyżkowicach

Wiekowa przynależność Krzyżkowic do parafii pszowskiej potrwała do 1934 roku, kiedy w Krzyżkowicach stanął własny kościół parafialny.

Zebranie potrzebnych funduszy, nabycie terenów i sama budowa kościoła i plebanii obywały się sprawnie. W 1933 roku zapadła ostateczna decyzja budowy kościoła. Działkę pod budowę kościoła ofiarował pan Jan Bugdoł, a działkę pod cmentarz w formie zamiany na inną przekazał pan Karol Szolc. Dobrowolne składki, zapomogi, pożyczki wyniosły 93 413 zł. Koszt budowy kościoła wynosił 102 000 zł. Niedobór przeniesiono na gminę kościelną w Krzyżkowicach. Z dóbr Krzyżkowice Gwarectwo Węglowe „Charlotte” przekazuje grunt o powierzchni 26 mórg dla przyszłego proboszcza oraz 250 metrów sześciennych drzewa nieobronionego. Zwózkę materiałów i prace przygotowawcze rozpoczęto 10 stycznia 1934 roku. Prace murarskie, ciesielskie wykonywał budowniczy pan Walenty Maciejek z Pszowa za cenę 35 523 zł. Po trzech miesiącach przystąpiono do zalewania fundamentów. W kwietniu wmurowano pierwszą cegłę pod boczne wejście od strony zachodniej.

Budowę kościoła przyśpieszono tak, że 8 grudnia 1934 roku ksiądz kanonik Mikołaj Knosała, proboszcz parafii w Pszowie, poświęcił kościół pod weznaniem Najświętszego Serca Pana Jezusa. Powoli zaczęto przygotowywać się do utworzenia samodzielnej parafii. Księgi metrykalne założono 3 maja 1935 roku. W kwietniu 1935 roku mianowano księdza Wojciecha Urbana, wikarego z Pszowa, rektorem parafii w Krzyżkowiach, by po erygowaniu już samodzielnej parafii 3 listopada 1935 roku awansować go na administratora. Na pierwszą wizytację 9 czerwca 1936 roku przybył ksiądz biskup Bromboszcz, podczas której poświęcił cmentarz. Ksiądz Urban ukończył budowę probostwa i rozpoczął budowę budynku gospodarczego oraz tak zwanej marowni. Ogrodził parkanem kościół, probostwo i cmentarz. W kościele postawił dwa boczne ołtarze Matki Boskiej i Świętej Barbary oraz ławki dla wiernych. Ołtarze wykonał pan Ździebło z Pawłowic oraz krzyż na cmentarzu. W czasie budowy probostwa ksiądz Urban mieszkał u państwa Absalon (obecna ulica Okrzei). Staraniem księdza Urbana zakupiono cztery dzwony z brązu: Barbara (dar górników), Antoni (dar księdza Urbana, ministrantów i kościelnych), Matka Boska (dar gminy Pszów), Izydor (dar rolników i kupców). Sygnaturkę (dzwon konających) na małej wieży przeniesiono z kapliczki świętego Jana Nepomucena. Dzwony poświęcił w maju 1937 roku ksiądz biskup Juliusz Bieniek. Pierwszym proboszczem zostaje mianowany 10 lutego 1938 roku ksiądz Karol Pilawa. Przed rozpoczęciem działań II Wojny Światowej udaje się zakupić i uruchomić organy wykonane przez firmę Klimosz z Rybnika. 3 marca 1942 roku okupant zabrał trzy dzwony. Pozostał jedynie Izydor i sygnaturka w małej wieży.

Pierwszym kapłanem pochodzącym z Krzyżkowic był ksiądz Jan Rother, który przyjął święcenia 29 czerwca 1942 roku w Sandomierzu. Podczas wojny zainstalowano na wieży zegar o trzech tarczach, wykonany przez firmę Rauscher z Regensburga. W tym okresie siostra Franciszka Kabut i siostra Adelajda Smuda złożyły śluby wieczyste. 27 grudnia 1945 roku następuje likwidacja Urzędu Gminy w Krzyżkowicach i przyłączenie do Gminy Pszów. Parafia w Krzyżkowicach nie otrzymała od tutejszego Urzędu Gminy żadnej subwencji. Kościoł w 1945 roku w czasie przechodzenia frontu został uszkodzony, ale uszkodzenia naprawiono już w 1946 roku. Druga wizytacja miała miejsce 25 maja 1948 roku, parafię wizytował ksiądz biskup Bieniek. Po wizytacji nastąpiły dla parafii i jej duszpasterza trudne lata. Rozpoczął się okres represji stalinowskich. 25 września 1948 roku ksiądz proboszcz Karol Pilawa został aresztowany. Pod nieobecność proboszcza substytutami byli: ksiądz Jerzy Zieliński, ksiądz Franciszek Strauch, ksiądz Paweł Bekiesz, ksiądz Józef Kurażko oraz ksiądz wikariusz Joachim Skorupa. Trudne czasy społeczne i polityczne nie przeszkadzały w stopniowej renowacji kościoła. W 1949 roku ustawiono nowy ołtarz główny, zamówiony jeszcze przed wojną u profesora Maciejewskiego z Krakowa. Obraz Serca Pana Jezusa namalował ksiądz profesor Kaczmarczyk z Krakowa, obraz ufundował pan Józef Jasita. W 1950 roku stanęły na ołtarzu duże figury dłuta profesora Kalfasa, a otłarz pozłocono. Mimo prześladowań i represji 9 września 1951 roku z Krzyżkowic wyruszyła procesja z figurami i sztandarami około 700 osób na odpust do Pszowa. W 1952 roku pan Masorz z Rybnika dostarczył ornamenty i rzeźby do ambony, natomiast A. Pilawa pozłocił ambonę i odnowił boczne ołtarze.

Kolejne lata były dla wspólnoty parafialnej bardziej szczęśliwe. W trzech kolejnych latach świętowano prymicje księży: Leona Rothera (1952 rok), Joachima Somerli (1953 rok) i Longina Kozuba ( 1954 rok). 1 stycznia 1957 roku wraca religia do szkół. 10 stycznia 1957 roku w Pszowie zmarł ksiądz kanonik Mikołaj Knosała. Radością dla parafii stał się powrót z więzienia 1 października 1956 roku księdza Karola Pilawy. Wtedy nastąpił okres odrabiania zaniedbań powstałych podczas jego nieobecności w duszpasterstwie i budynkach kościelnych. Zainstalowano aparaturę nagłaśniającą, zamówiono brakujące trzy dzwony w hucie „Małapanew” w Ozimku. Kolejna wizytacja duszpasterska odbyła się 18 – 19 maja 1958 roku, na którą przybył ksiądz biskup Herbert Bednorz. W czasie wizytacji proboszcz Karol Pilawa poprosił biskupa o wikarego. Pierwszym wikarym w parafii został ksiądz neoprezbiter Paweł Hahn z Giszowca. Również w tym roku otrzymano zamówione dzwony, które poświęcono i zawieszono na wieży. 16 czerwca 1962 roku święcenia kapłańskie otrzymał ksiądz Joachim Jasita, salezjanin, siostra Zofia Abrahamczyk salezianka złożyła śluby wieczyste. W tym roku nastąpiła też zmiana wikarego – w dniu 30 sierpnia 1962 roku parafia powitała księdza Arkadiusza Janegę z Gaszowic. W maju 1963 roku parafię wizytował ksiądz biskup Józef Kurpas. W 1965 roku zmarł długoletni kierownik szkoły Karol Żydek. W 1966 roku zakończono instalowanie centralnego ogrzewania w kościele. W 1967 roku świętowano podwójne święcenia kapłańskie księży Józefa Kocjana i Joachima Lisonia oblat. Po dwuletniej pracy opuścił parafię ksiądz Franciszek Rajca. Od września 1967 do 1970 roku jego miejsce zajął neoprezbiter ksiądz Reinhard Schittko. Na kolejną wizytację przybył w kwietniu 1969 roku ksiądz biskup Herbert Bednorz. Z dniem 15 września 1970 roku parafię przejął ksiądz Paweł Hahn. Nominację proboszcza otrzymał 15 lipca 1971 roku.

Od 1971 do 1974 roku wikarym ksiądz Józef Mazur. W roku 1973 święcenia kapłańskie przyjmuje ksiądz Kazimierz Szymczyk zaś w 1974 roku ksiądz Jerzy Otrzonsek. Nowym wikarym ksiądz Edmund Żydek. W 1974 roku do parafii na wizytację przybył ksiądz biskup Herbert Bednorz, ksiądz Ryszard Mrowiec nowym wikarym. We wrześniu 1978 roku urząd proboszcza objął ksiądz Zdzisław Paszenda, wikarym zostaje ksiądz Antoni Kalyta. W 1978 roku ksiądz Florian Kurka - franciszkanin przyjął święcenia kapłańskie. W 1979 roku ponowna wizytacja księdza biskupa Herberta Bednorza. W 1982 roku wikarym zostaje ksiądz Stefan Kozioł. W czerwcu 1982 roku ksiądz proboszcz Zdzisław Paszenda obchodził 25-lecie kapłaństwa.

Jubileusz 50-lecia parafii obchodzono 1 lipca 1984 roku. W roku 1984 wizytacja księdza biskupa Józefa Kurpasa. W 1984 roku siostra Łucja Sulska złożyła profesję wieczystą w Zgromadzeniu Córek Marii Wspomożycielki. We wrześniu 1985 roku ksiądz Jerzy Dudek nowym wikarym. 9 marca 1987 roku w Lublińcu zmarł ksiądz dziekan Karol Pilawa. W 1987 roku zmarł ksiądz proboszcz parafii w Bielefeld Ginter Wydra, syn byłego kierownika szkoły w Krzyżkowicach urodzony w 1917 roku. W sierpniu 1987 roku ksiądz Tadeusz Deńczyk nowym wikarym. 17 marca 1989 roku parafia wita nowego ordynariusza diecezji katowickiej księdza biskupa Damiana Zimonia. W 1990 roku siostra Elżbieta Szulik salezianka złożyła śluby wieczyste. 1 września 1991 roku wikarym ksiądz Wiesław Matusik. W 1992 roku siostra Dominika (Klaudia) Ficke złożyła śluby wieczyste w Karmelu. 15 grudnia 1992 roku w Lędzinach zmarł były proboszcz ksiądz Paweł Hahn. W 1993 roku parafia liczyła 3750 osób i 390 rodzin. W 1991 roku reaktywowano chór „Cecylia”, prezesem Józef Mandera, dyrygentem Krzysztof Mańczyk. W 1992 roku zmarł były kierownik szkoły podstawowej pan Alfons Dzierżęga. 10 marca 1993 roku ksiądz biskup Gerard Bernacki poświęcił nowo wykonany ołtarz boczny Matki Boskiej Fatimskiej. Projekt ołtarza wykonał architekt pan Stanisław Kwaśniewicz z Katowic. Wyrzeźbienia tego projektu w drewnie podjęli się nasi parafianie, pan Witold Kubek i pan Grzegorz Kupka. Stara figura Matki Boskiej Fatimskiej po renowacji zajęła centralne miejsce w nowym ołtarzu. W roku 1994 wikarym ksiądz Grzegorz Seweryn do 26 sierpnia 1999. W 1999 roku wikarym ksiądz Sławomir Skotnica. W 2000 roku pokrycie blacho dachówką plebanii.

28 lipca 2000 roku na emeryturę przechodzi ksiądz proboszcz Zdzisław Paszenda. 29 lipca 2000 roku nowym proboszczem ksiądz Ryszard Anczok. W 2001 roku remont salek katechetycznych oraz kaplicy pogrzebowej. Od 2001 roku wikarym ksiądz Romuald Żurek. W 2003 roku wykonano parkan wokół cmentarza, malowanie wież kościoła, remont instalacji elektrycznej i elektryfikację dzwonów. W 2003 roku zmarł ksiądz Józef Kocjan. Od sierpnia 2005 roku wikarym ksiądz Krzysztof Pyszny. W roku 2007 założono nowe żyrandole, reflektory i odnowiono ołtarze oraz figury.

Na terenie parafii znajdują się dwie zabytkowe kapliczki przydrożne. Kapliczkę świętego Jana Nepomucena przy ulicy Armii Krajowej 9 odrestaurowano ze środków gminnych oraz parafii, renowację figury oraz jej replikę wykonał pan Witold Kubek. Druga kapliczka przy ulicy Kolberga 111 z figurką Matki Bożej wymaga gruntownego remontu. Obie kapliczki Starostwo Powiatowe przekazało wraz z gruntem parafii 11 stycznia 2007 roku. Na terenie parafii znajduje się pięć krzyży przydrożnych męki pańskiej. W roku 2008 malowano wnętrze kościoła oraz przeprowadzono renowację ławek w kościele. W lutym 2008 zmarł długoletni kościelny pan Eugeniusz Mika. 25 lipca 2009 roku ksiądz proboszcz Ryszard Anczok przechodzi na emeryturę.

Od 26 lipca 2009 roku nowym proboszczem zostaje ksiądz Andrzej Pyrsz urodzony 16 grudnia 1963 roku zamieszkały Brzozowice-Kamień. 28 sierpnia 2009 roku odchodzi ksiądz wikary Krzysztof Pyszny. Parafia aktualnie bez wikarego. We wrześniu 2009 roku w Taciszowie śluby wieczyste złożył brat Tadeusz Biel kamilianin. W najbliższym czasie dla parafii poważna inwestycja – kapitalny remont dachu kościoła. W przyszłości jest planowany nowy cmentarz parafialny wraz z kaplicą pogrzebową przy ulicy Roweckiego „farskie pola – krzyżówka” (brak miejsc pochówku na obecnym cmentarzu).

W obchodach jubileuszu 75-lecia parafii 6 grudnia 2009 roku uroczystą mszę świętą odprawił metropolita katowicki ksiądz arcybiskup Damian Zimoń.

W rocznicę poświęcenia kościoła 8 grudnia 2009 roku delegacja parafian wraz z księdzem proboszczem złożyła wiązankę kwiatów oraz zapaliła znicze na grobie inicjatora budowy krzyżowickiego kościoła księdza kanonika Mikołaja Knosały, łącząc się we wspólnej modlitwie za jego duszę. W dniach 6 - 7 listopada 2010 roku parafia przeżywała wizytację kanoniczną, którą przeprowadził ksiądz arcybiskup Damian Zimoń.

Opracował: Józef Szarowski

Na podstawie:
Monografia Krzyżkowic
Gazetka Parafialna
Zbiory własne